Przemysł Spożywczy 2/2022 

Kolejny już rok na świecie trwa pandemia COVID-19, wywołując różnego rodzaju skutki społeczno-gospodarcze. Celem artykułu jest ocena sytuacji przemysłu spożywczego i handlu rolno-spożywczego Polski w 2021 r., a więc w warunkach kryzysu ogólnogospodarczego spowodowanego przez pandemię. W II części opracowania przedstawiono niektóre dane handlowe za jedenaście miesięcy roku oraz omówiono najważniejsze wydarzenia, którymi rynek spożywczy żył w ciągu roku. Z analizy wynika, że polscy producenci żywności z powodzeniem sprzedawali swoje produkty na rynkach zagranicznych. Utrzymanie wysokiej dynamiki eksportu będzie jednak coraz trudniejsze. Zmieniające się uwarunkowania zewnętrzne (wzrost kosztów produkcji, podatków itp.) mogą okazać się dla firm spożywczych dużym wyzwaniem. Szereg zdarzeń, które miały miejsce na rynku spożywczym (m.in. przejęcia kapitałowe, inwestycje firm zagranicznych) wskazuje jednak, że przetwórstwo spożywcze w Polsce jest sektorem o dużych perspektywach rozwoju.

SŁOWA KLUCZOWE: przemysł spożywczy, handel zagraniczny, eksport, zdarzenia rynkowe, pandemia COVID-19

W artykule przedstawiono podstawowe pojęcia charakteryzujące łańcuchy żywnościowe, sposoby ich definiowania, jak również różne możliwości ich analizy. Ukazano w sposób syntetyczny ewolucję łańcucha żywnościowego, która powiązana jest z społeczno-gospodarczym i przejawia się m.in. zmianą pozycji poszczególnych jego ogniw. Odniesiono się także do Strategii „Od pola do stołu”, która wymusi wiele zmian w dotychczas funkcjonujących systemach żywnościowych obejmujących wszystkie ogniwa łańcucha żywnościowego. Zgodnie ze Strategią wszystkie podmioty w łańcuchu żywnościowym powinny wnieść wkład w proces transformacji w kierunku zrównoważonych praktyk, służąc celom klimatycznym i środowiskowym oraz społecznym określonym w Europejskim Zielonym Ładzie. Oznacza to dla poszczególnych uczestników łańcucha zarówno szereg wyzwań, jak i szans.

SŁOWA KLUCZOWE: łańcuch żywnościowy, żywność, Strategia „Od pola do stołu”

Prawidłowe wdrożenie systemu HACCP i jego zrozumienie ułatwia pracę i zapewnia bezpieczeństwo produkowanej żywności. Podstawowym założeniem systemu jest to, że zagrożenia wysokiego ryzyka powinny być kontrolowane przy użyciu CCP (krytycznych punktów kontroli). Jednak w niektórych przedsiębiorstwach spożywczych występują tylko zagrożenia o niskim lub średnim poziomie ryzyka, które mogą być kontrolowane za pomocą odpowiednio PRPs (programów warunków wstępnych) i oPRP (operacyjnych PRPawstwo Unii Europejskiej zawiera przepisy dotyczące elastycznego stosowania wymogów wdrażania systemu HACCP. Elastyczność może być stosowana tylko wtedy, gdy jej wdrożenie nie zagraża bezpieczeństwu żywności. Rozporządzenie (WE) nr 852/2004 określa dwa główne kryteria kwalifikujące przedsiębiorstwa przemysłu spożywczego do elastyczności w zakresie procedur opartych na zasadach HACCP, są to charakter i wielkość przedsiębiorstwa.

SŁOWA KLUCZOWE: HACCP, PRP, CCP, oPRP, analiza zagrożeń, bezpieczeństwo żywności

W artykule opisano najbardziej charakterystyczne dla środowiska żywności i wody wirusy (m.in. norowirusy, rotawirusy, wirus zapalenia wątroby typu A, ECHO i Coxsackie). Wskazano też rodzaje żywności, w której mogą znajdować się te patogeny (mn.in. owoce morza, owoce i warzywa, mięso i przetwory). Opisano również metody ich wykrywania w produktach spożywczych (m.in. testy immunoenzymatyczne (np. ELISA), metody oparte na biologii molekularnej oraz obrazy z mikroskopu elektronowego) oraz przedstawiono skuteczne sposoby zmniejszające ich liczbę w żywności (m.in. zastosowanie wysokiej temperatury, środków zawierających chlor, promieniowania UV, ozonu czy wysokich ciśnień).

SŁOWA KLUCZOWE: wirusy, biologiczne zanieczyszczenie żywności, bezpieczeństwo mikrobiologiczne

Wraz z rozwojem pandemii COVID-19 zaczęto obserwować nowe lub wzmożone zmiany w zachowaniu konsumentów, ale również perturbacje w branży spożywczej. Pandemia spowodowała wiele niepożądanych skutków gospodarczych i społecznych, w tym: nagłe niedobory podaży, recesję gospodarczą, niższe dochody konsumentów, zmniejszone dochody przedsiębiorstw. Skutkiem tych zmian jest zwiększona możliwość nielegalnego handlu i oszustwa w branży spożywczej. Paradoksalnie epidemia koronawirusa zagroziła legalnym globalnym szlakom dystrybucji i ułatwiła oszukańczy handel, podkreślając, że oszustwa są z natury oportunistyczne. Nie jest to nieoczekiwane, ponieważ historia przypadków i publikowana literatura wskazują na wzrost oszustw np. w konsekwencji działania huraganów i innych klęsk żywiołowych. Historia uczy nas, że pojawiające się oszukańcze działania w następstwie lub w czasie kryzysu są często wynikiem słabości systemów i aktywności przestępców, którzy są zmotywowani do znajdowania nowych możliwości działania. Jak dotąd brak jest dostępnych ogólnoświatowych danych umożliwiających porównanie częstości występowania fałszowania żywności podczas pandemii z jakimkolwiek poprzednim okresem przed pandemią.

SŁOWA KLUCZOWE: zafałszowanie, covid-19, autentyczność żywności, oszustwo

Opakowanie „musi zabezpieczyć to, co sprzedaje, i sprzedawać to, co zabezpiecza” – określił J.H Brinston. Nic dodać nic ująć. Wszystko co ważne zawarte w jednym zdaniu. Opakowania same w sobie stały się niemal sztuką: są kreatywne, innowacyjne, indywidualne – i coraz częściej interaktywne. Chronią towary, ułatwiają ich przenoszenie, transport i magazynowanie. W dzisiejszych czasach opakowanie pełni wręcz rolę narzędzia marketingowego deklarując m.in. proekologiczne walory. Aktualne trendy to przede wszystkim bezpieczeństwo, inteligentne opakowania i ochrona środowiska. Obserwowany jest intensywny rozwój nowych technologii związanych z materiałami i wyrobami przeznaczonymi do bezpośredniego kontaktu z żywnością, wynikający z rosnących wymagań i oczekiwań producentów i konsumentów. Globalizacja, urbanizacja oraz rosnąca świadomość konsumentów determinują rozwój i zmiany w bezpieczeństwie opakowań. W artykule scharakteryzowano pojęcie bezpiecznego opakowania starając się w sposób skrótowy i przystępny opisać nie tylko ich rolę ochronną, ale przedstawić także jak pandemia wpłynęła na rozwój bezpiecznych opakowań.

SŁOWA KLUCZOWE: bezpieczeństwo opakowań, opakowania, opakowania do żywności