W związku z przekazaniem przez Ministra Finansów i Gospodarki w dniu 23 czerwca br. do konsultacji publicznych projektu ustawy o zmianie ustawy o zdrowiu publicznym (UD417), w imieniu 20 organizacji reprezentujących sektor rolno-spożywczy i handel wyrażamy zdecydowany sprzeciw wobec proponowanych zmian, tj. podniesienia stawek tzw. podatku cukrowego oraz podniesienia stawki z tytułu występowania kofeiny lub tauryny w napojach. Stanowczo sprzeciwiamy się także szkodliwym zmianom obejmującym opłatą dodatkowe kategorie produktów. Jednocześnie wnioskujemy o odrzucenie projektu ustawy o zmianie ustawy o zdrowiu publicznym (UD417) w całości.
Proponowane zmiany są nadmierne i szkodliwe gospodarczo, a ich skuteczność zdrowotna i fiskalna nie została wykazana. W praktyce doprowadzą do wzrostu cen, pogorszenia sytuacji konsumentów, osłabienia handlu detalicznego, branży cukrowniczej, sadowników oraz krajowego sektora napojowego. Fiskalnego charakteru projektu, mającego zapewnić dodatkowe środki do NFZ i odciążyć w ten sposób budżet państwa (poprzez pomniejszenie kwot corocznej dotacji) nie ukrywa samo Ministerstwo Finansów, całkowicie abstrahując od jego skuteczności prozdrowotnej. Ministerstwo nie przedstawiło przy tym żadnych propozycji działań o charakterze edukacyjnym czy prewencyjnym, mogącym faktycznie wpłynąć pozytywnie na wybory żywieniowe Polaków, a bez których to działań żadna trwała poprawa sytuacji zdrowotnej społeczeństwa nie będzie miała miejsca.
Planowane stawki są rażąco nieproporcjonalne do polskich warunków społeczno-gospodarczych. Po zmianach maksymalna stawka opłaty cukrowej wyniosłaby 1,80 zł/l, czyli około 0,42 euro/l. Byłoby to obciążenie wyższe niż w państwach o znacznie większej sile nabywczej konsumentów, takich jak Francja czy Irlandia. Przy niższych dochodach polskich gospodarstw domowych relatywny ciężar opłaty byłby szczególnie dotkliwy. Jednocześnie podwyżka będzie miała bezpośredni i proinflacyjny wpływ na ceny detaliczne, co najmocniej uderzy w konsumentów o niższych dochodach. Warto zauważyć, że stopa inflacji w maju 2026 r. wyniosła 3,1% w ujęciu rocznym co oznacza, że ceny towarów i usług były z samego tylko tego powodu średnio o 3,1% wyższe niż w maju 2025 r.
Z wyliczeń Polskiej Federacji Producentów Żywności Związku Pracodawców wynika, że dla przeciętnego konsumenta wprowadzenie nowych kwot opłaty cukrowej może przełożyć się na wzrost cen o od 5,7% do nawet 22,6% w zależności od kategorii. Tak znaczne podwyżki zwiększą także ryzyko nierejestrowanego handlu transgranicznego i rozwoju szarej strefy.
Podwyżka nie gwarantuje wyższych i stabilnych wpływów publicznych. Dotychczasowe wpływy z opłaty cukrowej były znacząco niższe od pierwotnych założeń i utrzymują się poniżej oczekiwanych poziomów. Spadła również liczba płatników opłaty, co może wskazywać na ograniczanie produkcji lub wycofywanie się części przedsiębiorstw z rynku. Dalsze zwiększenie stawek może pogłębić ten trend, prowadząc do spadku sprzedaży, ograniczenia zatrudnienia oraz niższych wpływów z VAT, CIT i PIT.
Środki z opłaty cukrowej nie są wydatkowane w sposób wystarczająco przejrzysty i zgodny z pierwotnymi założeniami. Miały wspierać profilaktykę i leczenie chorób związanych z niewłaściwymi zachowaniami zdrowotnymi, jednak w praktyce zasiliły ogólny budżet NFZ i nie doprowadziły do realnego wzrostu nakładów na działania profilaktyczne, co potwierdziła kontrola NIK. Przed jakąkolwiek dyskusją o podwyższeniu opłaty konieczne jest zapewnienie przejrzystego mechanizmu wydatkowania środków oraz rzetelna ocena skuteczności obecnych przepisów.
Projekt uderzy w polskich sadowników i krajowe przetwórstwo owocowe. Znacząca podwyżka oraz objęcie opłatą zreformułowanych napojów z dodatkiem soku istotnie ograniczy zapotrzebowanie na jabłka i inne owoce. Skutkiem będzie presja na polskie gospodarstwa sadownicze, zakłady przetwórcze i cały krajowy łańcuch dostaw, mimo że regulacja powinna wspierać, a nie osłabiać produkty oparte na polskich surowcach.
Projekt osłabi konkurencyjność krajowej branży cukrowniczej. Znacząco wyższe opodatkowanie napojów będzie oznaczało skokowy spadek popytu na cukier produkowany w Polsce oraz dodatkową presję na krajowych plantatorów buraka cukrowego i cukrownie. Polska nie powinna osłabiać własnego łańcucha dostaw dodatkowymi obciążeniami fiskalnymi, które spowodują spadek konkurencyjności wobec przedsiębiorstw z innych krajów Unii Europejskiej, gdzie tak znaczących obciążeń nie ma.
Projekt niesłusznie obejmuje opłatą produkty zreformułowane zgodnie z duchem obecnie obowiązującej ustawy. Producenci ponieśli znaczne inwestycje w zmianę receptur, technologii i procesów produkcyjnych, aby ograniczyć zawartość cukru w produktach i spełnić warunki dotychczasowych zwolnień. Objęcie ich opłatą podważa sens reformulacji, karze działania zgodne z polityką zdrowotną państwa i osłabia zaufanie do stabilności prawa.
Dodatkowe obciążenie jest tym bardziej nieuzasadnione, że branża napojowa ponosi już wysokie koszty nowych regulacji. Producenci są obciążeni wdrażaniem systemu kaucyjnego oraz projektowanymi przepisami o opakowaniach i odpadach opakowaniowych, w tym Rozszerzoną Odpowiedzialnością Producenta. W tej sytuacji dodatkowy koszt może ograniczyć inwestycje, innowacyjność i rozwój sektora, szczególnie w przypadku małych i średnich przedsiębiorstw.
W związku z powyższym sprzeciwiamy się projektowanemu podwyższeniu i rozszerzeniu opłaty cukrowej oraz opłaty związanej z obecnością kofeiny lub tauryny. Projekt należy odrzucić jako nadmierny, arbitralny i gospodarczo szkodliwy. Obowiązujące przepisy powinny zostać poddane gruntownej rewizji pod kątem skuteczności zdrowotnej, efektywności fiskalnej, wpływu na rynek oraz zgodności wydatkowania środków z deklarowanymi celami zdrowia publicznego.
***
Sygnatariusze Apelu:
Federacja Branżowych Związków Producentów Rolnych
Ogólnopolskie Porozumienia Związków Zawodowych Rolników i Organizacji
Krajowa Rada Izb Rolniczych
Polskie Stowarzyszenie Obsługi Rolnictwa POLSOR
Rada Krajowego Sekretariatu Przemysłu Spożywczego i Rolnictwa NSZZ „Solidarność”
Krajowy Związek Plantatorów Buraka Cukrowego
Stowarzyszenie Krajowa Unia Producentów Soków
Związek Producentów Cukru w Polsce
Krajowe Stowarzyszenie Przetwórców Owoców i Warzyw
Krajowy Związek Grup Producentów Owoców i Warzyw – Spółdzielnia Osób Prawnych
Polska Federacja Producentów Żywności Związek Pracodawców
Krajowa Izba Gospodarcza Przemysłu Spożywczego i Opakowań
Federacja Gospodarki Żywnościowej RP
Stowarzyszenie Techników Cukrowników
Związek Pracodawców Przemysłu Piwowarskiego – Browary Polskie
Polska Izba Handlu
Związek Przedsiębiorców i Pracodawców
Federacja Przedsiębiorców Polskich
Konfederacja Lewiatan
Pracodawcy Rzeczypospolitej Polskiej
