Przemysł Spożywczy 9/2023

W artykule przedstawiono zmiany w polskim handlu zagranicznym produktami rolno-spożywczymi w 2022 r. oraz I półroczu 2023 r. Omówiono czynniki determinujące polski handel rolno-spożywczy, przedstawiono zmiany poziomu i dynamiki obrotów produktami rolno-spożywczymi, tj. ich eksportu, importu i salda, a także wyniki analizy struktury geograficznej i towarowej. Następnie skoncentrowano się na tendencjach w polskim handlu produktami rolno-spożywczymi z Ukrainą. Pomimo presji zmian zachodzących w otoczeniu zewnętrznym, w 2022 r. wartość polskiego eksportu rolno-spożywczego wzrosła o 27,3%, osiągając 47,9 mld euro, natomiast wartość importu zwiększyła się o 29,2%, do 32,2 mld euro. Tym samym nadwyżka handlowa ukształtowała się na poziomie 15,6 mld euro i była o 23,5% wyższa niż w 2021 r. Rekordowe obroty w polskim handlu rolno-spożywczym były w dużej mierze efektem rosnących cen produktów. W 2023 r. trend ten jest kontynuowany. Dalszy rozwój polskiego eksportu będzie w najbliższych latach determinowany m.in. przebiegiem oraz skutkami konfliktu zbrojnego w Ukrainie, jak również rosnącymi kosztami produkcji, które będą miały bezpośredni wpływ na opłacalność handlu zagranicznego, a tym samym kondycję całego sektora rolno-spożywczego w Polsce.

SŁOWA KLUCZOWE: handel zagraniczny, produkty rolno-spożywcze, inflacja, Ukraina

Postępujące zmiany klimatu oraz globalne ocieplenie powodują, że zużycie energii staje się coraz bardziej newralgicznym punktem produkcji żywności, w całym łańcuchu wytwórczym „od pola do stołu”. Do oceny wielkości emisji gazów cieplarnianych w obszarze produkcji i dystrybucji żywności jest stosowany ślad węglowy (CF). W artykule scharakteryzowano metodyki analizy CF na podstawie danych literaturowych oraz opracowano wytyczne w zakresie wyliczania śladu węglowego dla przemysłu rolno-spożywczego. Dokument PAS 2050 jest standardem skoncentrowanym na ilościowym określaniu emisji gazów cieplarnianych (GHG) powstałych w cyklu życia towarów/usług, bez uwzględniania potencjalnych środowiskowych, społecznych i ekonomicznych oddziaływań. Gruntowne badania umożliwią dokładne określenie pozycji wytwórcy żywności na rynku rolno-spożywczym względem innych podobnych producentów, biorących pod uwagę CF produktów lub przedsiębiorstw.

SŁOWA KLUCZOWE: ślad węglowy, emisja gazów cieplarnianych, przemysł rolno-spożywczy, przetwórstwo

Wysokosprawna chromatografia cienkowarstwowa (HPTLC) jest techniką chromatograficzną często wykorzystywaną w analizie żywności. Może być stosowana do analiz jakościowych (np. profilowanie składu próbki) i ilościowych, a szczególnie przydatna jest w analizie porównawczej wielu próbek rozdzielanych jednocześnie na płytce. Wśród wielu zastosowań tej techniki analitycznej znajduje się ocena jakości produktów pszczelich, zwłaszcza miodu, propolisu i pyłku pszczelego, ale także mniej popularnych produktów, jak pierzga, mleczko pszczele czy czerw trutowy. Wśród najczęściej badanych tą metodą parametrów są: profil polifenolowy, cukrowy czy aminokwasowy, istnieje też możliwość oznaczania konkretnych związków, odpowiedzialnych za bioaktywność produktów pszczelich lub stanowiących substancje niepożądane (np. HMF). Zaletami metody HPTLC są jej prostota, możliwość analizy nawet kilkunastu próbek jednocześnie, brak konieczności specjalnego przygotowania próbki oraz stosunkowo niewielki koszt pojedynczej analizy.

SŁOWA KLUCZOWE: HPTLC, produkty pszczele, miód, propolis

Rekiny stanowią niewielką część poławianych ryb na świcie, pomimo tego wykorzystuje się wiele surowców od nich pozyskiwanych, gdyż mają szerokie spektrum zastosowania. Mięso rekinów jest cenionym składnikiem dań w wielu krajach nadmorskich. Płetwy rekina są przysmakiem w Azji od wielu lat, natomiast skóry były wykorzystywane od pokoleń w garbarstwie. Możliwości wykorzystania elementów tuszy rekina są ogromne, szczególnie w gastronomii czy medycynie. W niektórych krajach płetwy oraz mięso rekina są nieodłączną częścią wielopokoleniowych tradycji kulinarnych, natomiast w medycynie ekstrakty z chrząstek czy olej z wątroby rekina są ważnymi suplementami diety wspomagającymi odporność organizmu.

SŁOWA KLUCZOWE: rekiny, tusza, mięso, płetwy, skóra, chrząstki, wątroba

Prawidłowe żywienie człowieka uzależnione jest od spożycia wielu składników odżywczych obecnych w diecie. Białko stanowi nieodłączną część tej diety. Może ono pochodzić z wielu źródeł i różnić się pod względem biodostępności czy profilu aminokwasowego. Najczęściej źródłem pełnowartościowego białka jest żywność pochodzenia zwierzęcego. Współcześnie hodowla zwierząt generuje jednak wysokie koszty i jest szkodliwa dla środowiska. W obliczu stale rosnącej populacji światowej aktualnym wyzwaniem jest poszukiwanie białka ze źródeł spełniających aspekty żywieniowe, środowiskowe i społeczne. Najlepszymi alternatywami wydają się być białka jednokomórkowców, organizmów morskich oraz owadów jadalnych. Białka te charakteryzują się wysoką wartością odżywczą i wysoką strawnością. Obecnie głównymi problemami, które ograniczają wykorzystanie tych białek w żywności są wysokie koszty produkcji, bezpieczeństwo oraz brak akceptacji tego typu żywności ze strony konsumentów.

SŁOWA KLUCZOWE: białko, białka jednokomórkowców, owady jadalne, algi

Kakao i gorzka czekolada to produkty zaliczane do superfoods, które wykazują szeroki, pozytywny wpływ na zdrowie człowieka. Za sprawą obecnych w nich flawanoli i flawonoli, regularne ich spożycie wiąże się z szeregiem korzyści zdrowotnych. Włączenie do diety kakao i gorzkiej czekolady poprawia funkcjonowanie układu krążenia, reguluje gospodarkę węglowodanową, zmniejsza ryzyko depresji, pomaga zredukować stan zapalny, a także poprawia funkcje poznawcze. Z uwagi na niewiele działań niepożądanych związanych ze spożywaniem kakao i gorzkiej czekolady, produkty te można uznać za ważny element zwyczajowej diety.

SŁOWA KLUCZOWE: gorzka czekolada, kakao, polifenole, teobromina

Dziewanna (Verbascum L.) jest szeroko rozpowszechnionym rodzajem roślin występującym na całym świecie. Jest bogata w liczne związki biologicznie czynne, dzięki którym cechuje się szeregiem właściwości, wykorzystywanych główne w przemyśle farmaceutycznym. Liście i kwiaty dziewanny znajdują się na liście GRAS (Ogólnie Uznawany za Bezpieczny) i nie ma wiarygodnych doniesień o poważnych skutkach ubocznych jej spożywania. Skład chemiczny dziewanny daje wiele możliwości do wykorzystania jej w przemyśle spożywczym. Szczególnie istotna wydaje się aktywność przeciwutleniająca rośliny, zawartość saponin, polisacharydów czy działanie przeciwbakteryjne. Dziewanna mogłaby być wykorzystywana jako naturalny emulgator, środek pianotwórczy, przeciwutleniacz czy dodatek do żywności funkcjonalnej. Jednak ze względu na występowanie składników toksycznych badania nad jej wykorzystaniem powinny być dalej kontynuowane.

SŁOWA KLUCZOWE: dodatek do żywności, dziewanna, naturalne przeciwutleniacze, żywność funkcjonalna