Spis treści 2/2016; tom 70

Przemysł Spożywczy 2/2016

Artykuły w wersji elektronicznej są dostępne na stronie: http://sigma-not.pl/czasopisma-65-przemysl-spozywczy-i-gastronomia-przemysl-spozywczy.html

GOSPODARKA

  • 2 Ekonomiczna ocena innowacyjności polskiego przemysłu spożywczego – Iwona Szczepaniak
    • Spośród czynników rozwoju przedsiębiorstw niezwykle ważna jest innowacyjność i to ona może decydować o rozwoju polskiego przemysłu spożywczego w przyszłości. Każde przedsiębiorstwo, aby mogło rozwijać się efektywnie i osiągać sukcesy na rynku, potrzebuje bowiem innowacji, tj. nowych produktów, nowych procesów technologicznych, nowych systemów organizacyjnych i zmian marketingowych. Celem artykułu jest ekonomiczna ocena innowacyjności (produktowej, procesowej, marketingowej i organizacyjnej) polskiego przemysłu spożywczego w kontekście możliwości jego dalszego rozwoju. Poziom innowacyjności przedsiębiorstw przemysłu spożywczego oceniono na podstawie analizy mierników charakteryzujących nakłady i wyniki. Nakłady określają zdolność firm do tworzenia innowacji, a wyniki pozwalają ocenić efekty działalności innowacyjnej. Analiza innowacyjności polskiego przemysłu spożywczego wykazała, że jest ona dość niska. Może to stanowić istotne zagrożenie dla przyszłego rozwoju tego sektora.
      SŁOWA KLUCZOWE: przemysł spożywczy, innowacyjność, rozwój ekonomiczny
  • 7 Zmiany nawyków żywieniowych Polaków. Wskazówki dla producentów – Dariusz Winek

TECHNIKA – TECHNOLOGIA

  • 8 Produkcja żywności ilość czy jakość? Cz. I – Joanna Barłowska, Mariusz Florek, Zygmunt Litwińczuk
    • W ciągu ostatnich 50 lat produkcja żywności zwiększyła się kilkakrotnie, w tym produkcja podstawowych zbóż (ryżu, pszenicy i kukurydzy) przeciętnie czterokrotnie, mleka i wołowiny – dwukrotnie, wieprzowiny i jaj – czterokrotnie, a mięsa drobiowego – aż dwunastokrotnie. Gwałtowny wzrost produkcji żywności na świecie w tym okresie był możliwy dzięki wykorzystaniu w produkcji roślin nawozów mineralnych, środków ochrony roślin i roślin genetycznie modyfikowanych (GM), a wzrost produkcji zwierzęcej wynikał z osiągnięć w zakresie genetyki cech ilościowych, nauk o żywieniu zwierząt oraz biotechniki rozrodu. Jednak na każdym etapie łańcucha produkcyjnego marnuje się znaczna część żywności – globalnie 1,3 mld t/rok. Obecnie niezbędnym i trwałym elementem w procesie produkcji żywności metodami konwencjonalnymi stało się stosowanie substancji dodatkowych. Obniżane są również koszty produkcji żywności m.in. w wyniku wykorzystania MOM do wyrobu niektórych asortymentów wędlin lub substytucjię naturalnych składników mleka i mięsa tańszymi odpowiednikami roślinnymi.
      SŁOWA KLUCZOWE: produkcja żywności w świecie, postęp genetyczny w produkcji żywności, marnowanie żywności, dodatki do żywności
      LITERATURA: (dostępna również w redakcji)
      [1] ADA Reports: 2006. Position of the American Dietetic Association: agricultural and food biotechnology. Journal of American Dietetic Association, 106, 285 – 293.
      [2]  Aljewicz M., Cichosz G., Kowalska M. 2011. Produkty seropodobne, analogi serów topionych i dojrzewających. ŻYWNOŚĆ. Nauka. Technologia. Jakość, 5 (78), 16 – 25.
      [3] Al-Mabruk R. M., Beck N. F. G., Dewhurst R. J.: 2004. Effects of silage species and supplemental vitamin E on the oxidative stability of milk. Journal of Dairy Science, 87(2), 406 – 412.
      [4] Asgar M.A., Fazilah A., Huda N., Bhat R., Karim A.A.: 2010. Nonmeat Protein Alternatives as Meat Extenders and Meat Analogs. Comprehensive Reviews in Food Science and Food Safety, 9, 5, 513 – 529.
      [5] Babiak J.: 2011. Możliwości produkcyjne rolnictwa a sytuacja żywnościowa świata. Polityki Europejskie, Finanse i Marketing, 4 (54), 5 – 16.
      [6] Baranowska M., Bohdziewicz K., Staniewski B.: 2010. Jogurt z dodatkiem preparatu enzymatycznego transglutaminazy Saprona TG1Y. Przegląd Mleczarski, 5, 12 – 18.
      [7] Barłowska J., Wolanciuk A., Litwińczuk Z., Król J.: 2012. Milk proteins’ polymorphism in various species of animals associated with milk production utility [W:] Milk Protein pod red. Walter L. Hurley, InTech – Open Access Publisher, Chapter 9, 235 – 264.
      [8] Barłowska J.: 2011. Znaczenie lokalnych ras zwierząt w produkcji żywności tradycyjnej oraz przekazie tradycji i kultury regionu. Przegląd Hodowlany, LXXIX, 4 – 8.
      [9] Bjorklund E. A., Heins B. J., DiCostanzo A., Chester-Jones H.: 2014. Fatty acid profiles, meat quality, and sensory attributes of organic versus conventional dairy beef steers. Journal of Dairy Science, 97, 1828 – 1834.
      [10] Bohdziewicz K.: 2010. Wpływ transglutaminazy na proces produkcji, wydatek oraz jakość twarogów. Przegląd Mleczarski, 2, 4 – 9.
      [11] Bonvillani A.G., Di Renzo M.A., Tiranti I.N.: 2000. Genetic polymorphism of milk protein loci in Argentinian Holstein cattle. Genetics and Molecular Biology, 23 (4), 819 – 823.
      [12] Butler G., Nielsen J.H., Slots T., Seal C., Eyre M.D., Sanderson R., Leifert C.: 2008. Fatty acid and fat-soluble antioxidant concentrations in milk from high- and low-input conventional and organic systems: seasonal variation. Journal of the Science of Food and Agriculture, 88, 1431 – 1441.
      [13] Caroli A., Chessa S., Bolla P., Budelli E., Gandini G.C.: 2004. Genetic structure of milk protein polymorphisms and effects on milk production traits in a local dairy cattle. Journal of Animal Breeding and Genetics, 121 (2), 119 – 127.
      [14] Cayot N.: 2007.Sensory quality of traditional foods. Food Chemistry, 101(1), 154 – 162.
      [15] Domaradzki P., Florek M.: 2012. Mięso i przetwory mięsne [W:] Towaroznawstwo surowców i produktów zwierzęcych z podstawami przetwórstwa pod red. Z. Litwińczuka. PWRiL Warszawa, 287-392.
      [16] Dunkan T.V.: 2011. Applications of nanotechnology in food packaging and food safety: Barrier materials, antimicrobials and sensors. J. Colloid Interface Sci., 363 (1), 1 – 24.
      [17] FAO: 2011. Global food losses and food waste – Extent, causes and prevention. Rome: http://www.fao.org/docrep/014/mb060e/mb060e.pdf
      [18] Federacja Polskich Banków Żywności. Raport – Marnowanie żywności w Polsce i Europie. Warszawa, 2012.
      [19] Feleńczak A., Gil Z., Adamczyk K., Zapletal P., Frelich J.: 2008. Polymorphism of milk κ-casein with regard to milk yield and reproductive traits of Simmental cows. Journal of Agrobiology, 25 (2), 201 – 207.
      [20] Florek M.: 2014. Analogi mięsa – charakterystyka i perspektywy. Przemysł Spożywczy, 1 (68), 25 – 28.
      [21] Floros J.D., Newsome R., Fisher W.: 2010. Feeding the World Today and Tomorrow: The Importance of Food Science and Technology. Comprehensive Reviews in Food Science and Food Safety, 9, 572 – 599.
      [22] Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAOSTAT), 2015. [http://faostat.fao.org]. (12.06.2015)
      [23] Global warning: Climate change and farm animal welfare. A report by compassion in world farming 2008. Compassion in World Farming: https://www.ciwf.org.uk/media/5161319//global_warning.pdf
      [24] Głód D., Adamczak M., Bednarski W.: 2014. Wybrane aspekty zastosowania nanotechnologii w produkcji żywności. ŻYWNOŚĆ. Nauka. Technologia. Jakość, 5 (96), 36 – 52.
      [25] Godfray H.C.J., Beddington J.R., Crute I.R., Haddad L., Lawrence D., Muir J.F., Pretty J., Robinson S., Thomas S.M., Toulmin C.: 2010. Food security: the challenge of feeding 9 billion people. Science, 327 (5967), 812 – 818.
      [26] Grajwska S., Bocian M.: 2005. Plastyczność surowego mięsa wieprzowego jako wskaźnik jego jakości z uwzględnieniem genotypu świń RYR1. ŻYWNOŚĆ. Nauka. Technologia. Jakość, 3(44), 38 – 47.
      [27] Grębowiec M.: 2012. Wpływ integracji Polski z Unii Europejskiej na zmiany w podejściu do zapewnienia jakości produktów żywnościowych. Problemy Rolnictwa Światowego, Wydawnictwo SGGW Warszawa, 12 (XXVII), 1, 63 – 74.
      [28] Grześkowiak E., Magda F., Lisiak D.: 2011. Ocena zawartości fosforu oraz jakości mięsa i przetworów mięsnych dostępnych na rynku krajowym. ŻYWNOŚĆ. Nauka. Technologia. Jakość, 2 (75), 160 – 170.
      [29] GUS: 2012. Departament Badań Społecznych i Warunków Życia. Zdrowie i ochrona zdrowia w 2011 r.
      [30] Hełpa-Liszkowska K.: 2013. Dziedzictwo kulturowe jako czynnik rozwoju lokalnego. Studia Oeconomica Posnaniensia, 1, 6 (255), 5 – 18.
      [31] Ilie D.E., Băcilă V., Cean A., Cziszter L.T., Neo S.: 2014. Screening of RYR1genotypes in swine population by a rapid and sensitive method. Romanian Biotechnological Letters, 19 (2), 9170 – 9178.
      [32] ISAAA: 2014. Global Status of Commercialized Biotech/GM Crops: International Service for the Acquisition of Agri-Biotech Applications.
      [33] Kołakowski E., Sikorski Z.E.: 2001. Transglutaminaza i jej wykorzystanie w przemyśle żywnościowym. Żywność Nauka Technologia Jakość, 2, 5 – 16.
      [34] Komisja Europejska: 2015. Rolnictwo i rozwój obszarów wiejskich. Rolnictwo i żywność. DOOR. http://ec.europa.eu/agriculture/quality/door/list.html (20.09.2015)
      [35] Król J., Litwińczuk Z., Brodziak A., Sawicka-Zugaj W.: 2010. Bioactive protein content in milk from local breeds of cows included in the genetic resources conservation programme. Annals of Animal Science, 10 (3), 213 – 221.
      [36] Król J., Litwińczuk Z., Litwińczuk A., Brodziak A.: 2008. Content of protein and its fractions in milk of Simental cows with regard to rearing technology. Annals of Animal Science, 8 (1), 57 – 67.
      [37] Kropiwiec K., Babicz M., Skrzypczak E.: 2015. Charakterystyka fizykochemiczna podrobów wieprzowych uzyskanych z tuczników o zróżnicowanym genotypie RYR1. ŻYWNOŚĆ. Nauka. Technologia. Jakość, 1 (98), 49 – 57.
      [38] Kudełka W., Łobaza D.: 2007. Charakterystyka żywności funkcjonalnej. Zeszyty Naukowe Akademii Ekonomicznej w Krakowie, 743, 91 – 120.
      [39] Kunicka-Styczyńska A.: 2012. Biotechnologia i nanotechnologia w produkcji żywności. Przemysł Spożywczy, 66, 33 – 36.
      [40] Lee T -C., Ho C -T.: 2002. Bioactive compounds in foods. Effects of processing and storage. Amer. Chem. Soc., Symp. Ser. 816.
      [41] Lisowska K., Chorąży M.: 2010. Genetycznie zmodyfikowane uprawy i żywność – przegląd zagrożeń. Nauka, 4, 127 – 136.
      [42] Litwińczuk Z., Barłowska J., Chabuz W., Brodziak A.: 2012. The nutritional value and technological suitability of milk from cows of 3 Polish breeds included in the programme of genetic resources conservation. Annals of Animal Science, 12, 423 – 432.
      [43] Litwińczuk Z., Barłowska J.: 2010. Uwarunkowania produkcji zwierzęcej w Polsce i jej znaczenie dla wyżywienia na tle sytuacji światowej. Zeszyty Problemowe Postępów Nauk Rolniczych, 556, 611 – 621.
      [44] Litwińczuk Z., Barłowska J.: 2014. Zwierzęta w życiu człowieka. Medycyna Weterynaryjna, 70 (4), 248 – 253.
      [45] Litwińczuk Z.: 2011. Ochrona zasobów genetycznych zwierząt gospodarskich i dziko żyjących pod red. Z. PWRiL, Warszawa, 238 – 262.
      [46] MacAulay J., Newsome R.: 2004. Solving the obesity conundrum. Food Technology, 58(6), 32 – 7.
      [47] Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Jakość żywności. Produkty regionalne i tradycyjne. Lista produktów tradycyjnych http://www.minrol.gov.pl/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych (20.09.2015)
      [48] Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Jakość żywności. Rolnictwo ekologiczne. Rolnictwo ekologiczne w Polsce. http://www.minrol.gov.pl/Jakosc-zywnosci/Rolnictwo-ekologiczne/Rolnictwo-ekologiczne-w-Polsce (20.09.2015)
      [49] Nałęcz-Tarwacka T.: 2006. Wpływ wybranych czynników na zawartość funkcjonalnych składników tłuszczu mleka krów. Rozprawa habilitacyjna. Wydawnictwo SGGW, Warszawa.
      [50] Newell-McGloughlin M.: 2008. Nutritionally improved agricultural crops. Plant Physiology, 147, 939 – 53.
      [51] Normile D.: 2010. Holding back a torrent of rats. Science, 327 (5967), 806 – 807.
      [52] Ozen A.E., Pons A., Tur J.A.: 2012. Worldwide consumption of functional foods: a systematic review. Nutrition Reviews, 70 (8), 472 – 481.
      [53] Pergande H.: 2004. Termostabilny system wiążący. Łączenie kawałków mięsa za pomocą mieszaniny alginianu i wapnia. Mięso i Wędliny, 5, 36 – 37.
      [54] Population Institute: https://www.populationinstitute.org/about
      [55] Puppel K., Nałęcz-Tarwacka T., Kuczyńska B., Gołębiewski M., Grodzki H.: 2012. Influence of combined supplementation of cows’ diet with linseed and fish oil on the thrombogenic and atherogenic indicators of milk fat. Animal Science Papers and Reports, 30, 4, 317 – 328.
      [56] Puppel K., Nałęcz-Tarwacka T., Kuczyńska B., Gołębiewski M., Kordyasz M.: 2013. Effect of different fat supplements on the antioxidant capacity of cow’s milk. Archiv Tierzucht, 56, 17, 178 – 190.
      [57] Ren D.-X., Miao S.-Y., Chen Y.-L., Zou C.-X., Liang X.-W., Liu J.-X.: 2011. Genotyping of the k-casein and β-lactoglobulin genes in Chinese Holstein, Jersey and water buffalo by PCR-RFLP. Journal of Genetics, 90, 1, e1–e5. Online only: http://www.ias.ac.in/jgenet/OnlineResources/90/e1.pdf
      [58] Rogozińska I., Wichrowska D.: 2011. Najpopularniejsze dodatki utrwalające stosowane w nowoczesnej technologii. Inżynieria i Aparatura Chemiczna, 50, 2, 19 – 21.
      [59] Rozentryt P., Niedziela J., Nowak J., Iwiński J., Szyguła-Jurkiewicz B., Kawecka E., Myrda K., Poloński L.: 2012. Fosforany jako czynnik ryzyka sercowo-naczyniowego u osób bez przewlekłej choroby nerek. Kardiologia Polska, 70, 9, 938–942.
      [60] Rozporządzenie Komisji (UE) NR 1129/2011z dnia 11 listopada 2011 r. zmieniające załącznik II do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1333/2008 poprzez ustanowienie unijnego wykazu dodatków do żywności.
      [61] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 2 stycznia 2013 r. (Dz.U. z 2013 r. poz. 39) w sprawie zakazu stosowania materiału siewnego odmian kukurydzy MON 810
      [62] Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2014 r. (Dz.U. 2014 poz. 641) zmieniające rozporządzenie w sprawie zakazu stosowania materiału siewnego odmian kukurydzy MON 810.
      [63] Sałata B.: 2012. Zintegrowane zapewnienie bezpieczeństwa i jakości żywności GlobalGAP. Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie Oddział w Radomiu, ss. 20.
      [64] Sapa A.: 2010. Pomoc żywnościowa w kontekście good governance i społecznej odpowiedzialności. Zeszyty Naukowe SGGW w Warszawie. Problemy Rolnictwa Światowego, 10 (XXV), 4, 90 – 100.
      [65] Stasiuk E., Przybyłowski P.: 2008. Wpływ zmodyfikowanego sposobu stosowania KNO3 na przemiany azotanów (V) i (III) podczas dojrzewania sera tykocińskiego. ŻYWNOŚĆ. Nauka. Technologia. Jakość, 2 (57), 74 – 85.
      [66] Świtoński M.: 2008. Postępy genomiki zwierząt domowych. Nauka, 1, 27 – 43.
      [67] The World of Organic Agriculture: Statistics & Emerging Trends: 2015. Research Institute of Organic Agriculture FiBL & IFOAM – Organics International. For PDF version, corrigenda and supplementary material see http://www.organic-world.net/yearbook-2015.html
      [68] Tsiaras A.M., Bargouli G.G., Banos G., Boscos C.M.: 2005. Effect of kappa-casein and βeta-lactoglobulin loci on milk production traits and reproductive performance of Holstein cows. Journal of Dairy Science, 88, 327 – 334.
      [69] Tymoszuk E., Szpakowska M.: 2012. Dodatki do żywności w świetle polskich i unijnych unormowań prawnych. Prace i Materiały Wydziału Zarządzania Uniwersytetu Gdańskiego, 3, 2, 224 – 236.
      [70] Von Grebmer K., Saltzman A., Birol E., Wiesmann D., Prasai N., Yin S., Yohannes Y., Menon P., Thompson J., Sonntag A.: 2014. Global hunger index: The challenge of hidden hunger. Deutsche Welthungerhilfe e.V., International Food Policy Research Institute, Concern Worldwide, Bonn/Washington, D.C./Dublin, October.
      [71] Wiśniewska M.: 2011. GlobalGAP. Podstawy, wymagania, wdrażanie i kontrola. Ośrodek Doradztwa i Doskonalenia Zawodowego, Gdańsk, ss. 128.
      [72] Wolanciuk A.: 2015. Związek wariantów genetycznych β-laktoglobuliny i κ-kazeiny z wydajnością i składem chemicznym mleka krów czterech ras. Roczniki Naukowe Polskiego Towarzystwa Zootechnicznego, 11 (1), 21 – 32.
      [73] World Health Organization – http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs311/en/ 
  • 13 Żele spożywcze – struktura i właściwości. Badania teksturalne, reologiczne i termiczne – Magdalena Krystyjan, Wojciech Ciesielski
    • Żele spożywcze to najczęściej układy złożone, których właściwości zmieniają się w czasie oraz pod wpływem różnych czynników. Aby dokładnie śledzić zachodzące w nich zmiany, celowe wydaje się wykorzystanie najnowszych metod pomiarowych, jakich dostarcza nam nauka. W artykule przedstawiono możliwości wykorzystania technik teksturalnych, reologicznych oraz termicznych do badania struktury i właściwości żeli spożywczych. Omówiono m.in. test przebijania, TPA oraz test ekstruzji wstecznej i współbieżnej w badaniach teksturalnych. Scharakteryzowano pomiary dynamiczne, pełzania i powrotu oraz reksację naprężeń jako metody reologiczne. W przypadku pomiarów termicznych poruszono takie zagadnienia, jak termograwimetria, termiczna analiza różnicowa, skaningowa kalorymetria różnicowa oraz metody kombinowane.
      SŁOWA KLUCZOWE: żele, badania teksturalne, pomiary reologiczne, analiza termiczna
  • 20 Lotne związki aminowe wskaźnikiem świeżości ryb i mięsa surowego – Natalia Radomska, Mariusz Tichoniuk, Ryszard Cierpiszewski, Ewa Biazik
    • Bezpieczeństwo żywności ma bardzo duży wpływ na zdrowie człowieka. Coraz większa świadomość wspomnianej zależności wśród konsumentów przekłada się na wzrost zainteresowania producentów żywności wykorzystaniem tego trendu. Pojawiła się więc konieczność opracowania wskaźników, które umożliwiłyby dokonanie szybkiej oceny rzeczywistego stanu produktów żywnościowych. Do monitorowania cech jakościowych żywności wykorzystuje się wskaźniki zmieniające zabarwienie wraz ze zmianą jakości produktu. Obecność lotnych związków aminowych powstających w wyniku przemian chemicznych i mikrobiologicznych w psującym się produkcie może z powodzeniem być wykorzystana do oceny jakości żywności. Ich wykrywanie za pomocą wskaźników pozwalałoby na szybką ocenę świeżości ryb i mięsa czerwonego.
      SŁOWA KLUCZOWE: lotne aminy, wskaźniki świeżości, ryby, mięso surowe
  • 25 Ceramiczne materiały w przemyśle spożywczym. Zmiany planowane w przepisach UE – Marzena Pawlicka, Małgorzata Mazańska, Renata Barbarska
    • W artykule omówiono zastosowanie materiałów ceramicznych przeznaczonych do kontaktu z żywnością jako elementów maszyn i wyposażenia w przemyśle spożywczym. Przedstawiono wymagania szczegółowe Unii Europejskiej w zakresie badania migracji ołowiu i kadmu z powierzchni ceramicznych. Omówiono zmiany planowane w ustawodawstwie Unii Europejskiej, dotyczące m.in. aktualizacji dotychczasowych limitów migracji ołowiu i kadmu, rozszerzenia wymagań w zakresie limitów migracji dla innych metali, rozszerzenie zakresu stosowania do wyrobów szklanych i powierzchniowo szkliwionych oraz z powłokami ceramicznymi, emaliowanymi lub zdobionymi na innych materiałach, np. stopach metali. Ponadto planowana jest zmiana metody oznaczania migracji metali z wyrobów ceramicznych w celu potwierdzania zgodności wyrobu z limitami, w tym rozważane są nowe warunki badania i nowy płyn modelowy imitujący żywność.
      SŁOWA KLUCZOWE: materiały ceramiczne, szkło, maszyny stosowane w przemyśle spożywczym, migracja, metale
  • 29 Nowe czynniki chłodnicze i zmiany w instalacjach chłodniczych. Cz. 3 – Rafał Andrzejczyk, Tomasz Muszyński, Blanka Jakubowska
    • Artykuł jest kontynuacją tematyki przedstawionej w części pierwszej (nr 9-2015) oraz części drugiej (nr 10-2015). Autorzy nawiązują do konsekwencji, jakie niosą ze sobą ograniczenia stosowania syntetycznych czynników chłodniczych z grupy CFC i HCFC. W artykule przedstawiono analizę wpływu rodzaju czynnika chłodniczego na efektywność sprężarkowego układu chłodzenia przeznaczonego do współpracy z komorą chłodniczą do przechowywania produktów żywnościowych. W analizie tej wzięto pod uwagę zmienność efektywności urządzenia w zależności od zmiany parametrów pracy oraz płynu roboczego. Ze względu na restrykcje związane z prawodawstwem unijnym (o czym mowa była w poprzednich częściach artykułu), w rozważaniach ujęto takie substancje, jak czynniki naturalne R600a, R290 oraz te należące do grupy HFC (R134a, R365mfc), a także czynniki syntetyczne z grupy HFO (R1234yf, R1234ze). Omówiono więc płyny, które znajdują szerokie zastosowanie w nowoczesnych konstrukcjach urządzeń chłodniczych.
      SŁOWA KLUCZOWE: czynniki syntetyczne, czynniki naturalne, współczynnik wydajności chłodniczej
  • 34 Schemat certyfikacji FSSC 22000 a ISO 22000. Systemy zarządzania bezpieczeństwem żywności – Krzysztof Bielański

ŻYWNOŚĆ – ŻYWIENIE

  • 37 Składniki żywności a aktywność psychofizyczna człowieka – Tomasz Czernecki, Aneta Brodziak
    • Funkcjonowanie układu nerwowego, w tym mózgu, warunkuje samopoczucie, stany emocjonalne i sprawność intelektualną człowieka. W dużej mierze zależy od składników dostarczanych w diecie. W artykule przedstawiono główne składniki żywności i wybrane produkty mające zdolność wpływania na aktywność psychofizyczną organizmu. Omówiono kwasy tłuszczowe, aminokwasy, węglowodany, witaminy oraz składniki mineralne. Szczególnie niebezpieczne są ich niedobory, ponieważ u osób młodych prowadzą do zaburzenia funkcji poznawczych, a u starszych do chorób psychicznych i przyspieszenia rozwoju chorób neurodegeneracyjnych. Na aktywność psychofizyczną człowieka wpływają również substancje bioaktywne zawarte, m.in. w miłorzębie japońskim, żeń-szeniu, gałce muszkatołowej, chmielu czy dziurawcu.
      SŁOWA KLUCZOWE: żywność, substancje psychoaktywne, mózg, układ nerwowy
      LITERATURA: (dostępna również w redakcji)
      [1] Agostoni, C., Trojan, S., Bellu, R., Riva, E., Giovannini, M. 1995. „Neurodevelopmental quotient of healthy term infants at 4 months and feeding practice: the role of long-chain polyunsaturated fatty acids”. Pediatrics Research 38: 262–266.
      [2] Alberts, A., Mullen, P. 2002. „Psychoaktywne rośliny i grzyby”. 104, 214. Wydawnictwo Muza S.A., Warszawa.
      [3] Al-Snafi, A.E. 2015. „Therapeutic properties of medicinal plants: A review of plants with anti-inflammatory, antipyretic and analgesic activity (Part 1)”. International Journal of Pharmacy 5: 125-147.
      [4] Astorg, P., Arnault, N., Czernichow, S., Noisette, N., Galan, P., Hercberg, S. 2004. „Dietary intakes and food sources of n-6 and n-3 PUFA in French adult men and women”. Lipids 39: 527-535.
      [5] Benton, D. 2001. „The impact of the supply of glucose to the brain on mood and memory”. Nutrition Reviews 59: S20-S21.
      [6] Benton, D., Parker, P.Y. 1998. „Breakfast, blood glucose, and cognition”. The American Journal of Clinical Nutrition 67: 772-778.
      [7] Boccia, S., Hung, R., Ricciardi, G., Gianfagna, F., Ebert, M.P., Fang, J.Y., Gao, C.M., Götze, T., Graziano, F., Lacasana-Navarro, M., Lin, D., López-Carrillo, L., Qiao, Y.L., Shen, H., Stolzenberg-Solomon, R., Takezaki, T., Weng, Y.R., Zhang, F.F., van Duijn, C.M., Boffetta, P., Taioli, E. 2008. „Meta- and pooled analyses of the methylenetetrahydrofolate reductase C677T and A1298C polymorphisms and gastric cancer risk: a huge-GSEC review”. American Journal of Epidemiology 167: 505-516.
      [8] Bourre, J.M., Pascal, G., Durand, G., Masson, M., Dumont, O., Piciotti, M. 1984. „Alterations in the fatty acid composition of rat brain cells (neurons, astrocytes and oligodendrocytes) and of subcellular fractions (myelin and synaptosomes) induced by a diet devoided of (n-3) fatty acids”. Journal of Neurochemistry 43: 342-348.
      [9] Bourre, J.M.. 2006. „Effects of nutrients (in food) on the structure and function of the nervous system: Update on dietary requirements for brain. Part 1: Micronutrients”. The Journal of Nutrition, Health & Aging 10: 377-385.
      [10] Bouwstra, H., Dijck-Brouwer, D.A., Wildeman, J.A., Tjoonk, H.M., van der Heide, J.C., Boersma, E.R., Muskiet, F.A., Hadders-Algra, M. 2003. „Long-chain polyunsaturated fatty acids have a positive effect on the quality of general movements of healthy term infants”. The American Journal of Clinical Nutrition 78: 313-318.
      [11] Carey, E.M., Cantrill, R.C. 1976. „Biosynthesis and metabolism of saturated fatty acids in the developing and adult brain in relation to the incorporation and turnover of fatty acids in membrane phospholipids”. Biochemical Society Transactions 4: 234-235.
      [12] Chrzanowska J., Wajszczyk B. 2008. „Suplementy diety a intensywne ćwiczenia fizyczne”. W: „Suplementy diety a zdrowie”. 106-118, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa.
      [13] Cisternas, P., Salazar, P., Serrano, F.G., Montecinos-Oliva, C., Arredondo, S.B., Varela-Nallar, L., Barja, S., Vio, C.P., Gomez-Pinilla, F., Inestrosa, N.C. 2015. „Fructose consumption reduces hippocampal synaptic plasticity underlying cognitive performance”. Biochimica et Biophysica Acta 1852: 2379-2390.
      [14] Eastley, R., Wilcock, G., Bucks, R. 2000. „Vitamin B12 deficiency in dementia and cognitive impairment: the effects of treatment on neuropsychological functions”. International Journal of Geriatric Psychiatry 15: 226-233.
      [15] Evans, A.K., Reinders, N., Ashford, K.A., Christie, I.N., Wakerley, J.B., Lowry, C.A. 2008. „Evidence for serotonin synthesis-dependent regulation of in vitro neuronal firing rates in the midbrain raphe complex”. European Journal of Pharmacology 590: 136-149.
      [16] Garcion, E., Wion-Barbot, N., Montero-Menei, C.N., Berger, F., Wion, D. 2002. „New clues about vitamin D functions in the nervous system”. Trends in Endocrinology and Metabolism 13: 100-105.
      [17] Grosso, G., Pajak, A., Marventano, S., Castellano, S., Galvano, F., Bucolo, C., Drago, F., Caraci, F. 2014. „Role of omega-3 fatty acids in the treatment of depressive disorders: a comprehensive meta-analysis of randomized clinical trials”. PLoS One. 2014 May 7;9(5):e96905. doi: 10.1371/journal.pone.0096905. eCollection 2014.
      [18] Gutierrez-Mazariegos, J., Theodosiou, M., Campo-Paysaa, F., Schubert, M. 2011. „Vitamin A: A multifuncional tool for development”. Seminars in Cell & Developmental Biology 22: 603-610.
      [19] Haug, A., Høstmark, A.T., Harstad, O.M. 2007. „Bovine milk in human nutrition – a review”. Lipids in Health and Disease 6: 1-16.
      [20] Helland, I.B., Smith, L., Saarem, K., Saugstad, O.D., Drevon, C.A. 2003. „Maternal supplementation with very-long-chain n-3 fatty acids during pregnancy and lactation augments children‘s IQ at 4 years of age”. Pediatrics 111: e39-e44.
      [21] Igarashi, M., Gao, F., Kim, H.W., Ma, K., Bell, J.M., Rapoport, S.I. 2009. „Dietary n-6 PUFA deprivation for 15 weeks reduces arachidonic acid concentrations while increasing n-3 PUFA concentrations in organs of post-weaning male rats”. Biochimica et Biophysica Acta 1791: 132-139.
      [22] Kalisz, O., Wolski, T., Gerkowicz, M. 2006. „Miłorząb japoński (Ginkgo biloba) i jego preparaty w terapii zaburzeń krążenia mózgowego i obwodowego”. Annales Universitatis Maria Curie-Skłodowska Sectio DD, LXI: 11-24.
      [23] Kaplan, R., Greenwood, C., Winocur, G., Wolever, T. 2000. „Cognitive performance is associated with glucose regulation in healthy elderly persons and can be enhanced with glucose and dietary carbohydrates”. The American Journal of Clinical Nutrition 72: 825–836.
      [24] Karłowicz-Bodalska, K. 2004. „Ocena korzenia kozłka lekarskiego (Valeriana officinalis) jako środka o działaniu uspokajającym i ułatwiającym zasypianie”. Postępy Fitoterapii 3: 146-149.
      [25] Kraczkowska, S., Suchocka, Z., Pachecka, J. 2005. „Podwyższone stężenie homocysteiny jako wskaźnik zagrożenia zdrowia”. Biuletyn Wydział Farmaceutycznego Akademii Medycznej w Warszawie.
      [26] Król, J., Litwińczuk, A., Zarajczyk, A., Litwińczuk, Z. 2008. „Alfa-laktoalbumina i beta-laktoglobulina jako związki biologicznie czynne frakcji białkowej mleka”. Medycyna Weterynaryjna 64: 1375-1378.
      [27] Leibowitz, S.F., Alexander, J.T. 1998. „Hypothalamic serotonin in control of eating behavior, meal size, and body weight”. Biological Psychiatry 44: 851-864.
      [28] Leszczyńska, T., Pisulewski, P.M. 2004. „Wpływ wybranych składników żywności na aktywność psychofizyczną człowieka”. Żywność. Nauka. Technologia. Jakość 1: 12-24.
      [29] Lozoff, B., Jimenez, E., Hagen, J., Mollen, E., Wolf, A. 2000. „Poorer behavioral and developmental outcome more than 10 years after treatment for iron deficiency in infancy”. Pediatrics 105: e51-e84.
      [30] McCaddon, A., Davies, G., Hudson, P., Tandy, S., Cattell, H. 1998. „Total serum homocysteine in senile dementia of the Alzheimer type”. International Journal of Geriatric Psychiatry 13: 235-239.
      [31] Meisel, H. 1997. „Biochemical properties of bioactive peptides derived from milk proteins: potential nutraceuticals for food and pharmaceutical applications”. Livestock Production Science 50: 125-138.
      [32] Mojsak, M.N., Rogowski, F. 2010. „Użyteczność nikotynamidu w radiojodoterapii chorych z wole nadczynnym oraz dużym wolem normoczynnym”. Polski Merkuriusz Lekarski 59: 54-56.
      [33] Nowak, G. 2009. „Surowce roślinne o działaniu przeciwlękowym i antydepresyjnym”. Herba Polonica 55: 84-97.
      [34] Nowicka G. 2010. „Składniki pokarmowe”. W: „Praktyczny podręcznik dietetyki”, 53-62. Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa.
      [35] Ornoy, A., Ratzon, N., Greenbaum, C., Wolf, A., Dulitzky, M. 2001. „School-age children born to diabetic mothers and to mothers with gestational diabetes exhibit a high rate of inattention and fine and gross motor impairment”. Journal of Pediatric Endocrinology and Metabolism, Suppl. 1: 681-689.
      [36] Ożarowski, M., Mikołajczak, P.Ł., Bobkiewicz-Kozłowska, T., Kujawski, R., Mrozikiewicz, P.M. 2008. „Wpływ związków biologicznie czynnych w roślinach leczniczych na receptory ośrodkowego układu nerwowego – podłoże potencjalnych mechanizmów interakcji z lekami syntetycznymi. Część II”. Herba Polonica 54: 109-139.
      [37] Phillips, M.A., Childs, C.E., Calder, P.C., Rogers, P.J. 2015. „No effect of omega-3 fatty acid supplementation on cognition and mood in individuals with cognitive impairment and probable Alzheimer’s disease: A randomized controlled trial”. International Journal of Molecular Sciences 16: 24600-24613.
      [38] Rajani, M. 2004. „Brahmi (Bacopa monnieri (L.) Pannel) – A Medhya Rasaayana drug of Ayurveda”. Biotechnology of medicinal plants: vitalizer and therapeutic 89-110.
      [39] Rastogi, M. 2012. „Prevention of age-associated neurodegeneration and promotion of healthy brain ageing in female Wistar rats by long term use of bacosides”. Biogerontology 13: 183-195.
      [40] Rosenberg, I.R., Miller, J.W. 1992. „Nutritional factors in physical and cognitive functions of elderly people”. The American Journal of Clinical Nutrition 55: 1237S-1243S.
      [41] Simopoulos, A.P. 2001. „The Mediterranean diets. What is so special about the diet of Greece? The scientific evidence”. Journal of Nutrition 131: 3065-3073.
      [42] Uauy, R., Hoffman, D., Mena, P., Llanos, A., Birch, E. 2003. „Term infant studies of DHA and ARA supplementation on neurodevelopment: results of randomized controlled trials”. Journal of Pediatrics 143: S17-S25.
      [43] Warensjö, E., Risérus, U., Gustafsson, I.B., Mohsen, R., Cederholm, T., Vessby, B. 2008. „Effects of saturated and unsaturated fatty acids on estimated desaturase activities during a controlled dietary intervention”. Nutrition, Metabolism and Cardiovascular Diseases 18: 683-690.
      [44] Wilson, K., Brakoulias, V. 2009. „Magnesium intake and depression”. Australian and New Zealand Journal of Psychiatry. 43: 580-589.
      [45] Ximenes, D.S., Lavialle, F., Gendrot, G., Guesnet, P., Alessandri, J.M., Lavialle, M. 2002. „Glucose transport and utilization are altered in the brain of rats deficient in n-3 polyunsaturated fatty acids”. Journal of Neurochemistry 81: 1328-1337.
      [46] Yurko-Mauro, K., Alexander, D.D., Van Elswyk ,M.E. 2015. „Docosahexaenoic acid and adult memory: a systematic review and meta-analysis”. PLoS One. 2015 Mar 18;10(3):e0120391. DOI: 10.1371/journal.pone.0120391. eCollection 2015.
      [47] Zaborska, A., Król, J., Brodziak, A. 2014. „Witamina D rola i znaczenie dla człowieka”. Przemysł Spożywczy 10: 34-37.
      [48] Zaborska, A., Król, J., Brodziak, A. 2015. „Witamina A rola i znaczenie dla człowieka”. Przemysł Spożywczy 7: 36-38.
      [49] Zhang, L.D., Ma, L., Zhang, L., Dai, J.G., Chang, L.G., Huang, P.L., Tian, X.Q. 2015. „Hyperbaric oxygen and Ginkgo biloba extract ameliorate cognitive and memory impairment via nuclear factor kappa-b pathway in rat model of Alzheimer’s disease”. Chinese Medical Journal (Engl.) 128: 3088-3093.
      [50] Zielińska, A., Nowak, I. 2014. „Tokoferole i tokotrienole jako witamina E”. Chemik 68: 585-591.
      [51] Zimecki, M., Artym, J. 2005. „Właściwości terapeutyczne białek i peptydów z siary i mleka”. Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej 59: 309-323.
  • 41 Zmiany w piramidzie żywieniowej

WYDARZENIA

  • 42 GLOBAL Challenge 2016 z finałem w Miami
  • 43 Miliard złotych na rozwój centrów badawczo-rozwojowych w polskich firmach
  • 43 Nowe Publikacje