Spis treści 11/2020; Tom 74

GOSPODARKA

  • 2 Dochodowa elastyczność popytu na żywność i napoje alkoholowe w Polsce – Mariola Kwasek (DOI 10.15199/65.2020.11.1)
    • Reakcją popytu na zmianę dochodów konsumentów jest dochodowa elastyczność popytu. W artykule omówiono i określono współzależności między dochodami konsumentów a spożyciem żywności i napojów alkoholowych w Polsce w 2019 r. Uwagę zwrócono na zróżnicowanie dochodów, wydatków i spożycia podstawowych produktów żywnościowych oraz napojów alkoholowych w gospodarstwach domowych ogółem w Polsce według grup kwintylowych, ze szczególnym uwzględnieniem gospodarstw domowych osób najuboższych i najzamożniejszych. W celu zbadania występujących prawidłowości w spożyciu żywności zależnie od zmian dochodów oszacowano współczynniki dochodowej elastyczności popytu. Z przeprowadzonego badania wynika, że wzrost dochodów nie powoduje jednakowych zmian w popycie na poszczególne dobra żywnościowe i napoje alkoholowe. SŁOWA KLUCZOWE: dochody, wydatki, żywność, napoje alkoholowe, gospodarstwa domowe
  • 10 Próba oszacowania strat i marnotrawstwa żywności w Polsce – Sylwia Łaba, Beata Bilska, Marzena Tomaszewska, Robert Łaba, Krystian Szczepański, Agnieszka Tul-Krzyszczuk, Małgorzata Kosicka-Gębska, Danuta Kołożyn-Krajewska (DOI 10.15199/65.2020.11.2)
    • Do strat i marnotrawstwa żywności dochodzi na każdym etapie produkcji żywności, począwszy od produkcji podstawowej surowców przez przetwórstwo, transport, magazynowanie, handel oraz gastronomię, a skończywszy na konsumpcji. Wszystkie ogniwa odpowiadają za straty i marnotrawstwo żywności, jednak ich skala jest różna. Artykuł prezentuje próbę oszacowania skali strat i marnotrawstwa żywności w Polsce na podstawie wyników badań przeprowadzonych w ramach projektu PROM. Analiza dotyczy poszczególnych ogniw łańcucha żywnościowego oraz wybranych sektorów. Przeanalizowano także uzyskane wyniki w kontekście dotychczas dostępnych danych zarówno dla Polski, jak i innych krajów UE. Oszacowana wielkość strat dla wszystkich ogniw łańcucha żywnościowego to 4 840 946 t rocznie. Uzyskane szacunki mogą być obarczone błędem ze względu na trudności w pozyskaniu danych, szczególnie z niektórych sektorów, i zbyt małą próbę badawczą. Wskazują jednak na największy – 60% udział gospodarstw domowych w marnowaniu żywności, natomiast produkcja i przetwórstwo żywności odpowiadają łącznie za 30%. Szacunki te wskazują kierunki działań, które powinny być podejmowane w Polsce, aby w sposób efektywny przeciwdziałać marnowaniu i stratom żywności.
      SŁOWA KLUCZOWE: straty żywności, marnotrawstwo żywności, projekt PROM

PRAWO

  • 21 Żywność specjalnego przeznaczenia medycznego – zastosowanie i wymagania prawne – Adrianna Pląsek, Małgorzata Piecyk (DOI 10.15199/65.2020.11.3)
    • Żywność specjalnego przeznaczenia medycznego jest niezwykle ważną kategorią żywności stosowaną w niektórych chorobach – stanowi częściowe lub wyłączne źródło pożywienia określonych grup ludności. W ostatnich latach obserwuje się rozwój rynku tej żywności i stale powiększającą się ofertę produktów przewidzianych do stosowania w określonych chorobach. Właściwa kwalifikacja produktów do żywności specjalnego przeznaczenia medycznego jest możliwa tylko po dogłębnym zapoznaniu się z regulacjami prawnymi dotyczącymi tej kategorii żywności oraz schorzeniami, w których jest stosowana. W artykule przedstawiono pojęcia leczenia żywieniowego, diet przemysłowych i ich związku z żywnością specjalnego przeznaczenia żywieniowego oraz omówiono niektóre choroby wymagające stosowania tej kategorii żywności. Ponadto przedstawiono aktualne wymagania prawne odnośnie do definicji, składu i oznakowania tej kategorii żywności.
      SŁOWA KLUCZOWE: żywność medyczna, choroby metaboliczne, leczenie żywieniowe, żywienie dojelitowe
  • 27 Żywność dla sportowców – kwalifikacja i znakowanie – Marta Zawadka (DOI 10.15199/65.2020.11.4)
    • W artykule omówiono status prawny i możliwą kwalifikację żywności dla sportowców oraz wymagania w zakresie znakowania produktów z tej kategorii. Ponad cztery lata temu podmioty wprowadzające do obrotu środki spożywcze kierowane do osób uprawiających sport utraciły możliwość zakwalifikowania ich jako żywności specjalnego przeznaczenia żywieniowego. Obecnie omawiany rodzaj produktów podlega horyzontalnym przepisom prawa żywnościowego. W oparciu o obowiązujące regulacje można zakwalifikować żywność dla sportowców jako suplement diety, żywność wzbogaconą lub zwykły środek spożywczy. Określona kwalifikacja produktu będzie wpływała na treść danych obowiązkowych, jakie należy zamieścić na etykiecie. Taka zależność nie występuje w przypadku informacji dobrowolnych, ale należy mieć na uwadze, że ich przekazywanie również podlega stosownym przepisom. W kategorii żywności dla sportowców szczególnie istotne są te dotyczące oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych.
      SŁOWA KLUCZOWE: żywność dla sportowców, suplementy diety, żywność wzbogacana, znakowanie

ŻYWNOŚĆ-ŻYWIENIE

  • 32 Lody mleczne i gronkowcowe zatrucia pokarmowe – Justyna Płoska, Lidia Stasiak-Różańska, Antoni Stanisław Pluta (DOI 10.15199/65.2020.11.5)
    • Lody mleczne to popularny i lubiany przysmak, niezależnie od grupy wiekowej. Spożycie lodów w Polsce utrzymuje się na wysokim poziomie i wzrasta głównie w sezonie letnim. Celem artykułu było przedstawienie definicji, składu i procesu produkcji lodów mlecznych, a także opisanie: źródła zanieczyszczeń mikrobiologicznych lodów, występowania gronkowcowych zatruć pokarmowych, ich przyczyn oraz najczęstszych objawów. Specyfika lodów mlecznych i wynikające z niej ryzyko zatrucia patogenną mikroflorą wymagają zachowania wszelkich norm bezpieczeństwa na każdym etapie produkcji – od pozyskania surowca poprzez proces technologiczny, pakowanie aż do sprzedaży. Pasteryzacja mleka (72°C przez 15 s) jest skuteczną metodą eliminacji S. aureus, choć nie gwarantuje całkowitego zniszczenia mikroflory saprofitycznej. Źródłem zanieczyszczenia lodów bakteriami S. aureus najczęściej są reinfekcje popasteryzacyjne mleka i produktów z niego wytworzonych. W2018 r. odnotowano 10 161 bakteryjnych zatruć pokarmowych, aw2019 r. wartość ta zmniejszyła się do 9381, przy czym liczba zatruć gronkowcowych wynosiła odpowiednio 66 i13.
      SŁOWA KLUCZOWE: lody mleczne, gronkowce, enterotoksyna, zatrucia pokarmowe
  • 37 Żywienie osób w wieku starszym – Magdalena Siuba-Strzelińska (DOI 10.15199/65.2020.11.6)
    • Starzenie się to naturalny proces fizjologiczny, który przebiega indywidualnie w zależności od wielu czynników, takich jak obecność chorób, przyjmowanie leków, aktywność fizyczna czy stan odżywienia. Jest to proces nieodwracalny, jednak dzięki właściwej diecie można go opóźnić. W artykule przedstawiono, jakie zmiany zachodzące w organizmie i związane z procesem starzenia mogą wpływać na wystąpienie problemów z żywieniem. Zaprezentowano zasady zdrowego żywienia dla osób w wieku starszym z2017 r., które zestawiono z najnowszymi zaleceniami z2020 r., przygotowanymi w formie „zdrowego talerza”. Dodatkowo poruszono tematykę niedożywienia u seniorów oraz przedstawiono zasady suplementacji diety seniora.
      SŁOWA KLUCZOWE: starzenie się, niedożywienie, dieta seniora, suplementy

WYDARZENIA

  • 42 Prof. nadzw. dr inż. Janusz B. Berdowski – 60 lat działalności
  • 43 Kodeks Etyki Żywnościowej